شمس الدين محمد بن محمد بن عبد الرحمن اندلسى مكى ( م 954 ) از خاندانى اندلسى الاصل كه بعداً در طرابلس ساكن شدند و آنگاه وى به سال 877 به مكه آمد و مقيم شد . وى كتابى با عنوان « رسالة تتعلق بسدانة البيت الحرام و سبب ولايتهم لذلك » نگاشته كه‌نسخه‌اى از آن در كتابخانهء مكة المكرمه ( ش 113 ) درشش برگ هست . اين كتاب بخشى از كتابى از وى بوده كه آن را در سال 940 تأليف كرده است . جارالله محمد بن عبدالعزيز عمر بن محمد مكى ابن فهد ( 891 - 954 ) ؛ وى فرزند عز بن نجم است كه پدر و جدش مورخ تاريخ مكه بوده‌اند . يكى از آثار وى « الاتعاظ بما ورد فى سوق عكاظ » است . كتاب ديگر او « بهجة الزمان بعمارة الحرمين لملوك آل عثمان » است كه نسخه‌اى از آن شناسانده نشده است . رسالهء ديگر او « تاريخ جدة و أحوالها و قربها من مكة » در چهار برگ است . كتاب ديگر او « تحفة الكرام بمرويات حجّاب بيت الله الحرام » است كه نسخه‌اى از آن شناسانده نشده است . كتاب ديگر او « التحفة اللطيفة فى أنباء المسجد الحرام و الكعبة الشريفة » است . رساله‌اى نيز با عنوان « تحفة الناس بخبر رباط سيدنا عباس » دارد كه نسخهء آن بر جاى مانده است . وى كتابى با عنوان « الجواهر الحسان فى مناقب السلطان سليمان بن عثمان » دارد كه آگاهىهاى فراوانى در بارهء شهر مكه در آن آمده و نسخه‌هايى از آن بر جاى مانده است . دربارهء بخشى از اين آگاهىها بنگريد : التاريخ و المؤرخون بمكة ( صص 202 - 204 ) . كتاب ديگر او « حسن القرى فى أودية ام القرى » است كه نام ديگرش « منبع الخير و البركة فى أدوية ام القرى مكه » مىباشد . از اين كتاب هم نسخه‌هايى برجاى مانده است و در جمع حاوى آگاهىهاى جغرافيايى مهمى دربارهء مكه است . كتاب ديگر او « القول المؤلف فى نسبة البيوت الخمسة الى الشرف » دربارهء چند خاندان معروف مكه شامل بيت فاسى ، بيت طبرى ، بيت عبد القوى ، بيت بخارى و بيت طباطبايى ( الطباطبى ) است . او دو بيت نخست را يكى به امام حسن عليه السلام و دومى را به امام حسين عليه السلام مىرساند و منكر نسبت سه بيت اخير به سادات مىشود . كتاب ديگر او « نيل المنى بذيل بلوغ القرى لتكملة إتحاف الورى » است . اين مهم‌ترين كتاب تأليفى جار الله بن فهد است . در اصل ، كتاب